Uvodna reč

Muzej u Norveškoj kući čuva sećnje na preko četiri hiljade mladih ljudi koji su se od 1942. do 1945. godine našli u nemačkim koncentracionim logorima u Norveškoj, dalekim bespućima severa, polarnih noći, neizdržive gladi i ropskog rada.

Podseća nas na one koji nisu dočekali povratak u domovinu, streljane, umorene torturom, teškim radom, glađu, zimom i nesnosnim uslovima života na dalekom severu, na Krvavi put i veliki broj obeležja u Norveškoj, na centralne spomenike u Oslu i Gornjem Milanovcu, na groblja u Botnu i Muholtu...

... na stvorena prijateljstva,

na prkosne poglede podrške, Srpsku kuću, tajne staze kojima su norveški prijatelji provodili begunce
do slobode u Švedskoj, parče hleba i poruke skrivene kraj puta, krišom dotureni komad
tople odeće...

Podseća nas na negovanje prijateljstva uprkos ogromnoj geografskoj razdaljini, na radost prvih poratnih susreta, osnivanje Jugoslovensko-norveškog društva 1969. godine, na našu zajedničku Kuću koja je iz simbola nastalog kao uspomena na teška vremena, prerasla u simbol života, rada, umetnosti, druženja svih generacija Norveške i naše zemlje. Na gradove pobratime i prijateljske opštine, projekte saradnje, kako na državnom, tako i na nivou lokalnih samouprava.


----------------------------------------------------------------

Koncept postavke

S obzirom da se ciljna grupa, odnosno publika, sastoji od dece školskog uzrasta koji u organizovanim grupama posećuju Norvešku kuću, ,program postavke je prilagođen školskom uzrastu, koliko god je to moguće bez da se naruši sveobuhvatna slika koju postavka ima za cilj da pruži. Postavka je osmišljena tako da je moguće da se ovaj doživljaj produži za one koji imaju više interesovanja. U tu svrhu, određeni delovi izložbe poseduju postavke i eksponate sa kojima je moguće provesti više vremena i koji su predviđeni za detaljnije istraživanje za naučnike i istraživače koji budu zaniteresovani da sprovode dalja istraživanja. Ovo se ponajviše odnosi na pisana dokumenta, ali i vizuelni i audio materijal, koji je ponuđen tako da mogu da se istraže od strane posetilaca i svih zainteresovanih lica.

Lični doživljaj izložbe je kreiran upotrebom audio-vizuelnog materijala (dokumentarni snimci iz logora, intervjui sa živim internircima, itd.), kao i davanjem prednosti predmetima iz logora, kojih trenutno ima malo, ali koji se verovatno mogu dopuniti i predstaviti publici u kontekstu. Na primer, puška oduzeta od čuvara logora koja se trenutno nalazi izložena u jednoj od vitrina je predstavljena zajedno sa velikom fotografijom čuvara. I drugi predmeti.

su takođe grupisani oko neke priče ili aktivnosti sa kojom su u vezi, tako da priča inspiriše posetioca da stvori mentalnu sliku nekog događaja, a eksponat samo predstavlja dodatni stimulus, predmet za meditaciju.
Gde god je to bilo moguće, pisani, vizuelni i drugi materijal su upotrebljeni u interaktivne svrhe tako da se posetilac oseti pozvanim da učestvuje u izložbi, da nešto proba, da sebe stavi u poziciju interniraca.
Ukratko, postavka dočarava događaje vezane za dane provedene logoru, kao i period koji mu je prethodio, i onaj koji je sledio. Glavna ideja je da posetilac treba da oseti nešto od veličine ljudske patnje koja je vezana za to mesto, kao i da shvati veličinu ljudskog duha onih koji su uspeli da prežive takve strahote i onih koji su im pomagali da pobegnu. Dočaravanje jednog vremena i mesta, je stoga prva obaveza izložbe, a dočaravanje veličine ljudskih poduhvata, njihovih emocija, razmišljanja, i hrabrosti drugi, ali mnogo značajniji cilj izložbe.
Nova stalna postavka spremna je da odgovori na nekoliko osnovnih zahteva. Ona je u prvom redu informativno-edukativna i doprinosi negovanju kulture sećanja na našu nedavnu istoriju. Ovaj zahtev će biti ispunjen ako stalna postavka koncepcijski i sadržajno bude dovoljno atraktivna za posetioce, odnosno da kod njih izazove saosećanje sa onima koji su stradali. To se postiže tako da se posetiocima što neposrednije omogući suočavanje sa patnjama zatočenika, putem identifikacije i empatije. Da bi se to postiglo koncept podrazumeva što potpuniju personalizaciju žrtava, ali i drugih koji su bili akteri događaja. Na tome jeste zasnovana i cela koncepcija nove stalne postavke, što je, ujedno i zahtev savremene muzeologije.
Za postizanje ovog cilja postavka podrazumeva korišćenje savremenih tehničkih sredstava, sa što manje pisanog i što više audio-vizuelnog materijala. U skladu sa tim celi prostor stalne postavke je preuređen. Pri njegovom uređenju vodilo se računa o korišćenju neautentičnih predmeta koji doprinose simuliranju okolnosti u kojima su živeli i stradali logoraši u Norveškoj. Korišćenjem takvih predmeta se stvara doživljaj patnje.
Izložbeni prostor je funkcionalno preuređen i organizovan u sedam tematskih celina.

Prilikom ulaska u Norvešku kuću, posetilac ili grupe posetilaca prvo se upućuju u svečanu salu gde će biti projektovan film i prezentacija u ttrajanju od dvadesetak minuta. Film sadrži osnovne informacije o temi stalne postavke i njenom značaju za negovanje kulture sećanja i srpsko-norveškog prijateljstva. Potom će biti pozvani na sprat u muzejski izložbeni prostor gde će moći uz pomoć vodiča da prate postavku organizovanu u sedam tematskih celina.

Sadržaj pojedinih tematskih celina.

Život pre rata i okupacije; likovi koji reprezentuju ljude različitog socijalnog porekla, koji potiču iz raznih delova Srbije i Jugoslavije (Šumadinci, Moravci, Banaćani, Bosanci, Krajišnici); čovek i njegovo društveno okruženje u miru.

Rat, okupacija, ustanci. Čovek u ratnim okolnostima. Ustaničke oblasti u Srbiji i Jugoslaviji (karte, fotosi). Za prostor Nezavisne Države Hrvatske (NDH): genocidni pokolji i ustanci. Masovne represalije, stvaranje mreže logora u zemlji: logori na nemačkom okupacionom području

u Srbiji; mreža logora NDH. Posebno istaći logore iz kojih su dovođeni zatočenici za upućivanje u Norvešku: Banjica, Sajmište, Jasenovac, Stara Gradiška. Mreža nemačkih logora u Evropi; nemačko-hrvatski sporazum o preuzimanju zatočenika za logore u Norveškoj.

Deportovanje u Norvešku; formiranje transporta u logorima, Prihvatni logor Zemun-logor na Beogradskom sajmištu, logor Organizacije Tot na Ušću; zavičajna, nacionalna, politička struktura zatočenika (grafički i kartografski); putovanje, usputni logori.

Ova celina čini centralni i najvažniji deo stalne postavke, pa tako i zauzima najveći deo prostora. Njen osnovni sadržaj čini prikaz prostornog rasporeda logora za jugoslovenske zatočenike, od južne Norveške do Polarnog kruga, razna radilišta, među njima i u fabrika teške vode. Uslovi života i rada, logoraška svakodnevica, ishrana, bolesti, tortura, streljanja, (karte, fotografije, trodimenzionalni predmeti); podele među logorašima, komande logora, stražari, kapoi.

Logoraška solidarnost, pomoć logorašima drugih nacionalnosti, pre svega onima u najtežem položaju, sovjetskim zarobljenicima. Kako su nastale fotografije kojima su ovekovečene neke od scena iz logorskog života, među njima i fotografije streljanja. Svaka od tih fotografija ima svoju priču, od toga kako je snimljena, do njenog čuvanja i prebacivanja na sigurno da bi postala dostupna javnosti.

Promena u statusu logoraša u proleće 1943-od prisilnih radnika (kažnjenika) dobijaju status ratnih zarobljenika; od Organizacije Tot logore preuzimaju nemačke oružane snage (Vermaht). Poboljšanje uslova života, organizovanje logoraša; poseban segment odnosa Norvežana i interniraca; norveški stražari kao deo nemačkog obezbeđenja logora; norveški građani, radnici na radu sa internircima, običan norveški građanin i njegov stav prema internircima. Norveška pod okupacijom i njen pokret otpora; pomoć internircima, pre svega u hrani. Ovo je ujedno uvod u narednu tematsku celinu.

Bekstva iz logora kao jedan od vidova otpora zatočenika; iz kojih logora se najviše bežalo; karta sa najčešćim putevima bekstva; organizovanje, pomoć Norvežana (odelo, hrana, vodiči, smeštaj, sakrivanje, praćenje do granice Švedske). Srpska kuća i njen značaj- na nju posebno uputiti kao na deo ove tematske celine. Biće smeštena uz sam Dom sa desne strane gledano od puta (leva je predviđena za bungalove). U skladu sa njenom ulogom u Srpskoj kući će biti fotosi Norvežana koji su pomagali beguncima, trodimenzionalni predmeti (falsifikovani lični dokumenti, geografske karte, kompasi i slično). Deo enterijera treba urediti kao rekonstrukciju izgleda unutrašnjosti kuće u vreme kada je služila kao prihvatilište begunacima iz logora. Dolazak u neutralnu Švedsku; uloga diplomatskih predstavnika Jugoslovenske vlade; život u slobodi i snalaženje u novim uslovima.

Oslobođenje maja 1945; organizovanje logoraša u novim uslovima; stvaranje antifašističkih komiteta i presudna uloga članova Komunističke partije Jugoslavije; obrazovanje internih sudova i suđenja logorašima-kapoima i mučiteljima; egzekucije osuđenih na smrt; svakodnevni život pre repatrijacije, političko obrazovanje u komunističkom duhu; logoraške novine, brošure; povratak u otadžbinu.

Saradnja Instituta za svremenu istoriju i Narvik centra

Rad na novoj stalnoj postavci je imao kompleksan karakter pri čemu su saradnici Instituta za savremenu istoriju imaju centralnu ulogu u svim fazama njenog ostvarenja. Uređenje nove stalne postavke je shvaćeno i kao prilika da se što više obogati fundus Muzeja čime će njegova uloga, kako u muzeološkom, tako i u edukativnom pogledu, dobiti još veći značaj. Obzirom na protok vremena od Drugog svetskog rata, poslednji časovi za prikupljanje nekih materijala bitnih za Muzej i za novu stalnu postavku su isticali. To se u prvom redu odnosilo na sećanja preživelih.
Prva faza rada bila je heuristička. Ona je otpočela uvidom u cekupni fundus Muzeja kome je dodat novi materijal iz Norveške koji je razvrstan i priključen odgovarajućim delovima fundusa. Nakon toga usledila su istraživanja u Arhivu Jugoslavije, Vojnom arhivu, zatim u muzejskim ustanovama, pre svega u Vojnom muzeju, Muzeju istorije Jugoslavije i obrazovnim ustanovama, Univrezitet u Upsali. Ova istraživanja su bila neophodna da bi se dopunio vizuelni materijal koji, po prirodi stvari, ima centralno mesto u novoj stalnoj postavci. Uporedo sa tim radilo se i na sistematskom snimanju sećanja preživelih logoraša na osnovu pripremljenih upitnika.
Nakon sprovedenih istraživanja formirana je velika baza podataka sa ciljem očuvanja prikupljene građe i lakše prezentacije posetiocima. Uporedo, vršena je adaptacija i opremanje izložbenog prostora u skladu sa najvišim standardima u ovoj oblasti.

Pred vama je prikaz izložbenih panela koji se mogu videti prilikom posete muzeja a za prostup interaktivnom sadržaju, pozivamo vas da posetite našu Kuću i naš muzej!!!
______________________________________________________________________________

Realizaciju projekta finansijski je podržala ambasada Kraljevine Norveške u Beogradu
Prosjektrealiseringen ble støttet av Den Kongelige Norske Ambassade i Beograd
www.norway.no/en/serbia/
______________________________________________________________________________


Projekat realizovali / Prosjektet ble realisert av

Norveško društvo Srbija /
Den Norske Forening – Serbia / www.norveska.com

Društvo prijateljstva Norveška-Zapadni Balkan/
Vennskapssambandet Norge - Vest-Balkan / www.njsamband.org

Business Innovation Programs, Beograd www.bips.rs



Predstojeći događaji

Nema predstojećih događaja

Prikaži sve događaje